Καθε μέλος του 6ers.gr μπορεί να γράψει, να ενημερώσει και να διαδώσει ιδέες και πληροφορίες... 
Κυριακή, 01 Νοέμβριος 2009 01:03
Τα γεωγραφικά συστήματα πληροφοριών, ευρύτερα γνωστά ως GIS (Geographical Information Systems), διαχειρίζονται με αποτελεσματικό τρόπο τη γεωγραφική πληροφορία και μαζί τα δεδομένα ενός οργανισμού που μπορούν να συσχετιστούν με αυτή.
Την τελευταία δεκαετία έχουν γνωρίσει μεγάλη άνθηση και έχουν βρει αρκετές πρακτικές εφαρμογές σε επιχειρήσεις και οργανισμούς, συμπεριλαμβανομένου και του πεδίου της εφοδιαστικής αλυσίδας (supply chain).
Βέβαια, στην αμερικάνικη ήπειρο αλλά και αρκετές ευρωπαϊκές χώρες, τα γεωγραφικά συστήματα πληροφοριών χρησιμοποιήθηκαν πολύ πριν τα γνωρίσουμε στην Ελλάδα. Στην ευρεία διάδοση των GIS συνέβαλαν τα ακόλουθα: το γεγονός ότι οι εταιρείες λογισμικού κατάφεραν να αναπτύξουν εκδόσεις φιλικές προς τους χρήστες τους μέσω του γραφικού περιβάλλοντος, η δημιουργία και διάθεση αξιόπιστων ψηφιακών δεδομένων που μπορούν να χρησιμοποιηθούν στα συστήματα αυτά (ψηφιακοί χάρτες), η αυξημένη υπολογιστική ισχύς των προσωπικών ηλεκτρονικών υπολογιστών (desktop PCs), καθώς και η συσχέτιση των συστημάτων GIS με τα συστήματα παρακολούθησης οχημάτων, δικτύων ή άλλων αντικειμένων πάνω στη γη, μέσω της τεχνολογίας των δορυφόρων και των τηλεπικοινωνιών. Στη συνέχεια, παρουσιάζονται εν συντομία τα βασικά χαρακτηριστικά των συστημάτων GIS, ώστε να γίνει αντιληπτός ο τρόπος λειτουργίας ενός τέτοιου συστήματος. Επίσης παρατίθενται οι δυνατότητες πρακτικών εφαρμογών τους και ειδικά η συνεισφορά τους σε θέματα που άπτονται της εφοδιαστικής αλυσίδας των επιχειρήσεων. Ετσι, παρέχεται η δυνατότητα να εκτιμηθεί το κατά πόσο ένα τέτοιο σύστημα μπορεί να υποστηρίξει κάποια από τα ειδικά ζητήματα και προβλήματα που αντιμετωπίζει μία σύγχρονη επιχείρηση.
Ορισμός και Αρχή Λειτουργίας
Η ιδέα της οργάνωσης και συστηματοποίησης της γεωγραφικής πληροφορίας με τη χρήση ηλεκτρονικού υπολογιστή εμφανίστηκε για πρώτη φορά στα μέσα της δεκαετίας του 1960. Η ραγδαία ανάπτυξη της τεχνολογίας οδήγησε τελικά στην εμφάνιση των γεωγραφικών συστημάτων πληροφοριών ή GIS τη δεκαετία του 1980. Η επανάσταση που έφεραν οι υπολογιστές στη διαχείριση της πληροφορίας άργησε να αγγίξει τον τομέα της χωρικής πληροφορίας κυρίως για τεχνικούς λόγους που σχετίζονται με τις αυξημένες απαιτήσεις σε γραφικά. Οταν όμως τη δεκαετία του 1990 ξεπεράστηκαν τα τεχνικά εμπόδια και όταν το κόστος των συστημάτων ηλεκτρονικών υπολογιστών έπαψε να είναι απαγορευτικό, η ευρεία χρήση τους οδήγησε στην ανάπτυξη των GIS και στη σταδιακή δημιουργία των απαραίτητων χωρικών δεδομένων για τη λειτουργία των συστημάτων αυτών. Η τεχνολογία αυτή γνώρισε μία ευρύτατη σειρά εφαρμογών, σχεδόν σε κάθε ζήτημα όπου η παράμετρος της γεωγραφικής πληροφορίας υπεισέρχεται έμμεσα ή άμεσα.
Ορίζοντας το γεωγραφικό σύστημα πληροφοριών, μπορούμε να το χαρακτηρίσουμε ως ένα οργανωμένο σύνολο από πέντε δομικά στοιχεία που περιλαμβάνουν (1): υλικό εξοπλισμό (hardware), λογισμικό (software), γεωγραφικά δεδομένα, ανθρώπινο δυναμικό και μεθόδους (οι ιδιαίτεροι κανόνες και οι πρακτικές λειτουργίας κάθε οργανισμού ξεχωριστά), με σκοπό τη συλλογή, καταχώριση, διαχείριση, ανάλυση, επεξεργασία και απόδοση, κάθε μορφής πληροφορίας που σχετίζεται με τη γεωγραφική πληροφορία. Ενα γεωγραφικό σύστημα πληροφοριών είναι ένα εργαλείο χαρτογράφησης και ανάλυσης των στοιχείων που υπάρχουν και των γεγονότων που συμβαίνουν στο γεωγραφικό χώρο. Η τεχνολογία των GIS ολοκληρώνει τις λειτουργίες των συνήθων εφαρμογών βάσεων δεδομένων, όπως αναζήτηση και στατιστική ανάλυση, με τα πλεονεκτήματα της οπτικής απεικόνισης και της γεωγραφικής ανάλυσης που προσφέρουν οι χάρτες. Οι ικανότητες αυτές διακρίνουν τα GIS από τα άλλα πληροφοριακά συστήματα και τα καθιστούν πολύτιμα σε ένα μεγάλο εύρος δημοσίων οργανισμών και ιδιωτικών επιχειρήσεων, για την επεξήγηση γεγονότων, την εκτίμηση αποτελεσμάτων, το σχεδιασμό στρατηγικών, τη λήψη αποφάσεων.
Το σύστημα GIS μοντελοποιεί το χώρο συγκεντρώνοντας και συνδυάζοντας ένα πλήθος πληροφοριών. Για το σκοπό αυτό αποθηκεύει δεδομένα σε ένα σύνολο από διαφορετικές θεματικές βαθμίδες (layers), όπως για παράδειγμα πόλεις, δρόμοι, κτίρια, αγωγοί, γεωγραφικό ανάγλυφο, λίμνες, ποτάμια, λοιπά σημεία ενδιαφέροντος. Οι θεματικές αυτές βαθμίδες συνδέονται μεταξύ τους μέσω γεωγραφικών συντεταγμένων, σε δύο διαστάσεις (γεωγραφικό μήκος και πλάτος), ακόμα και σε τρεις διαστάσεις. Αυτή είναι η απλή αλλά εξαιρετικά ισχυρή αρχή λειτουργίας των GIS που αποδεικνύεται πολύτιμη για την επίλυση πλήθους πραγματικών προβλημάτων. Το πιο ζωτικό δομικό στοιχείο ενός GIS είναι τα δεδομένα και για το λόγο αυτό οι βάσεις δεδομένων βρίσκονται στην καρδιά ενός τέτοιου συστήματος. Το GIS διαθέτει μία βάση γεωγραφικών δεδομένων ή αλλιώς ένα ψηφιοποιημένο χάρτη ο οποίος υλοποιεί και το μοντέλο του χώρου, όπως αυτό περιγράφηκε παραπάνω με τις θεματικές βαθμίδες. Ταυτόχρονα περιλαμβάνει και μία βάση περιγραφικών δεδομένων που συνδέονται με τα δεδομένα του χώρου. Το κατάλληλο λογισμικό ενός GIS για τη διαχείριση βάσεων δεδομένων και οπτικής απεικόνισής τους, επιτρέπει το συνδυασμό αυτών των δεδομένων και την απεικόνισή τους σε μορφή συνδυασμένων πληροφοριών πάνω σε χάρτες.
Στο Σχήμα 1 παρουσιάζεται η αρχή λειτουργίας των GIS, όπου οι επιμέρους θεματικές βαθμίδες χαρτογραφικής πληροφορίας συνδυάζονται σε μία και μόνο οπτική απεικόνιση, η οποία συνδέεται με βάση δεδομένων για το σύνολο των χαρακτηριστικών που αυτή η απεικόνιση περιλαμβάνει. Σημειώνεται ότι για τα χαρακτηριστικά του χάρτη (features) αποθηκεύονται στη βάση δεδομένων τρεις βασικές πληροφορίες: η γεωγραφική πληροφορία, η προβολή (projection) πάνω στην οποία εκφράζεται η γεωγραφική πληροφορία και οι ιδιότητες του χαρακτηριστικού.
Κατηγορίες GIS
Ο τρόπος με τον οποίο δομείται ο ψηφιοποιημένος χάρτης χωρίζει τα GIS σε δύο μεγάλες κατηγορίες: τα «διανυσματικά» (vector) συστήματα και τα συστήματα «μωσαϊκού» (raster ή grid). Τα διανυσματικά συστήματα αποθηκεύουν τη γεωγραφική πληροφορία σε αναλυτική μορφή συντεταγμένων, ενώ τα συστήματα μωσαϊκού αποθηκεύουν την πληροφορία σε μορφή πλέγματος ψηφίδων. Στα διανυσματικά GIS η καταγραφή και η επεξεργασία των χωρικών πληροφοριών γίνεται με τη χρήση της γεωμετρίας των διανυσμάτων που περιλαμβάνει σημεία, γραμμές και πολύγωνα, με τα οποία αντιπροσωπεύονται αντιστοίχως τα εξής γεωμετρικά στοιχεία του χώρου: τόποι, γραμμικά στοιχεία και επιφάνειες. Τα GIS μωσαϊκού τύπου βασίζονται στην αρχή των στοιχειωδών επιφανειών (raster, cells, pixels). Οι στοιχειώδεις επιφάνειες είναι συνήθως τετράγωνα ή παραλληλόγραμμα και ενίοτε τριγωνικής ή εξαγωνικής μορφής. Δημιουργείται δηλαδή ένα πλέγμα πάνω από μία εικόνα (συνήθως ψηφιακά σαρωμένος χάρτης), το οποίο διαχωρίζει την εικόνα σε πολύ μικρά στοιχειώδη κομμάτια - ψηφίδες, παρόμοιες με αυτές που βλέπει κανείς όταν μεγεθύνει υπερβολικά μία ψηφιακή φωτογραφία.
Οι χάρτες μωσαϊκού (raster ή grid) υστερούν στη δημιουργία των χωρικών συσχετίσεων που επιτυγχάνουν οι διανυσματικοί (vector) χάρτες. Για το λόγο αυτό τα σύγχρονα GIS χρησιμοποιούν διανυσματικούς χάρτες, ενώ συνοδεύονται και από ειδικές εφαρμογές μετατροπής των χαρτών από «raster» σε «vector» μορφή.
Οι Χρήσεις των GIS
Ενα σύστημα GIS έχει το πλεονέκτημα ότι διαχειρίζεται ξεχωριστά την αποθήκευση των δεδομένων από την οπτική αναπαράσταση των χαρτών. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα τα ίδια δεδομένα να μπορούν να αποτυπωθούν με διαφορετικούς τρόπους. Ενδεικτικά αναφέρουμε ότι μπορούμε να μεγεθύνουμε τον ψηφιακό χάρτη ή να εμφανίσουμε συγκεκριμένα μόνο επίπεδα (layers) της ψηφιακής πληροφορίας. Ενα τέτοιο παράδειγμα συναντάται στις γνωστές εφαρμογές χαρτών της Google(3) όπου ο χρήστης επιλέγει είτε μόνο τον πολιτικό χάρτη, είτε το γεωφυσικό χάρτη (φωτογραφία από δορυφόρο) είτε και τους δύο μαζί και πάνω σε αυτούς μπορεί να εμφανίσει οποιαδήποτε άλλη πληροφορία τον ενδιαφέρει και είναι διαθέσιμη: δρόμοι, πόλεις, σημεία τουριστικού ενδιαφέροντος κ.λπ. Επιπροσθέτως, στα πλεονεκτήματα των GIS συγκαταλέγεται το γεγονός ότι μπορούμε να εκτελέσουμε ποικίλους υπολογισμούς με τα γεωγραφικά δεδομένα και οποιαδήποτε άλλη πληροφορία μπορεί να συνδυαστεί με αυτά, όπως για παράδειγμα είναι ο υπολογισμός των αποστάσεων μεταξύ τοποθεσιών ή και ο χρόνος μίας διαδρομής. Επίσης, μπορούμε να δημιουργήσουμε πίνακες που να περιλαμβάνουν τα διάφορα χαρακτηριστικά του ψηφιακού χάρτη ή να προσθέσουμε οποιαδήποτε επιπλέον πληροφορία πάνω στο χάρτη. Μία σημαντική δυνατότητα που προσφέρουν τα GIS είναι το ότι προσδιορίζουν τις διαθέσιμες πληροφορίες στο γεωγραφικό χώρο. Η δυνατότητα αυτή ονομάζεται «γεωκωδικοποίηση» (geocoding) και ένα ενδεικτικό παράδειγμα χρήσης της είναι ο αυτόματος μετασχηματισμός της διεύθυνσης ενός πελάτη σε συντεταγμένες ενός σημείου στον ψηφιακό χάρτη της αντίστοιχης πόλης.
Ο σημαντικότερος παράγοντας για την επιτυχημένη υλοποίηση και χρήση ενός GIS είναι η ύπαρξη των κατάλληλων γεωγραφικών δεδομένων, τα οποία όταν συνδυαστούν με τα υπόλοιπα δεδομένα ενός οργανισμού, δύναται να υποστηρίξουν πολλές λειτουργίες ή και τη λήψη των αποφάσεων. Τέτοια γεωγραφικά δεδομένα μπορούν είτε να αγοραστούν είτε να δημιουργηθούν εξαρχής με τη χρήση ειδικών διατάξεων ψηφιοποίησης των χαρτών. Μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του 2000, μόνο η Γεωγραφική Υπηρεσία Στρατού (ΓΥΣ) προσέφερε αξιόπιστα και σχετικά πλήρη γεωγραφικά δεδομένα για τον Ελλαδικό χώρο, αν και αυτά υστερούσαν στο επίπεδο των αστικών περιοχών (εντός των πόλεων). Σήμερα, η ανάπτυξη των συστημάτων πλοήγησης και παρακολούθησης οχημάτων και η αυξανόμενη διείσδυση των GIS σε δημόσιο και ιδιωτικό τομέα έχουν οδηγήσει στην παραγωγή και διάθεση αξιόπιστων αλλά και οικονομικών γεωγραφικών δεδομένων για κάθε ενδιαφερόμενο.
Το πεδίο εφαρμογής των γεωγραφικών συστημάτων πληροφοριών είναι ευρύτατο καθώς μπορούν να χρησιμοποιηθούν οπουδήποτε η παράμετρος της γεωγραφικής πληροφορίας υπεισέρχεται άμεσα ή έμμεσα, όπως είναι: οι ανάγκες χαρτογράφησης, τα ζητήματα χωροταξίας, περιπτώσεις αστικών και περιφερειακών μελετών, διαχείρισης φυσικών πόρων, οικολογικών ερευνών, διαχείρισης αποβλήτων, κτηματολογίου και πολεοδομικού σχεδιασμού, μελέτης κυκλοφοριακών συνθηκών, διαχείρισης επειγόντων περιστατικών, δημογραφικά ζητήματα. Επίσης μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε θέματα διερεύνησης και ανάλυσης μίας αγοράς, ανάλυσης των πωλήσεων μίας επιχείρησης, σχεδιασμού των δικτύων εφοδιασμού και διακίνησης, προγραμματισμού της διανομής προϊόντων, καθώς και παρακολούθησης των δρομολογίων των οχημάτων. Σήμερα, τα γεωγραφικά συστήματα πληροφοριών χρησιμοποιούνται ολοένα και περισσότερο ως εργαλεία που υποστηρίζουν τις λειτουργίες επιχειρήσεων και οργανισμών. Αυτές οι λειτουργίες μπορεί να απαιτούν είτε απλά διαχείριση της γεωγραφικής πληροφορίας, είτε πιο σύνθετη επεξεργασία των χωρικών και περιγραφικών βάσεων δεδομένων, με σκοπό την παραγωγή διαφόρων αναφορών και τη λήψη αποφάσεων. Η διαχείριση της πληροφορίας με τη χρήση των GIS περιλαμβάνει:
- Δημιουργία δυναμικών ψηφιακών τοπογραφικών χαρτών, που μπορούν εύκολα να ενημερώνονται και επικαιροποιούνται μέσω της ηλεκτρονικής διαχείρισης.
- Δημιουργία «ψηφιακών μοντέλων εδάφους» για τρισδιάστατη απεικόνιση των χαρτών με ανάγλυφο εδάφους, κάτι που μπορεί να χρησιμοποιηθεί στη διαχείριση των ορυκτών πόρων ή των υδάτινων πόρων και στη διαχείριση των φυσικών πόρων γενικότερα.
- Διαχείριση κτηματολογικών και πολεοδομικών δεδομένων για τη δημιουργία κτηματολογίου ή δασολογίου και για την πραγματοποίηση αναλύσεων που σχετίζονται με την αστική και περιφερειακή ανάπτυξη.
- Ανάλυση, σχεδιασμό και διαχείριση δικτύων, όπως είναι για παράδειγμα η εύρεση συντομότερων διαδρομών, ο σχεδιασμός δρομολογίων, η παρακολούθηση της κυκλοφορίας, η ομαδοποίηση των κόμβων ενός δικτύου έτσι ώστε αυτοί να εξυπηρετούνται από συγκεκριμένα σημεία (clustering and allocation problems).
- Εκτέλεση αναλύσεων και ερωτημάτων (queries) με βάση τα γεωγραφικά δεδομένα, όπως για παράδειγμα: ποιο κατάστημα είναι το πιο κερδοφόρο ανά περιοχή, πόσο κοντά είναι οι ανταγωνιστές; Πού είναι οι κατάλληλες θέσεις για την κατασκευή νέου καταστήματος; ποιος είναι ο συνολικός αριθμός πελατών σε απόσταση 10 χιλιομέτρων; ποια είναι η συντομότερη διαδρομή για την εκτέλεση των παραδόσεων; σε ποια σημεία ενός δικτύου εντοπίζονται δυσλειτουργίες; πόσοι οι υποψήφιοι πελάτες σε μια περιοχή; ποιο είναι το πιο κοντινό νοσοκομείο από ένα ατύχημα; ποια χωριά βρίσκονται σε απόσταση μικρότερη των 5 χιλιομέτρων από την εστία μίας δασικής πυρκαγιάς;
- Οπτική απεικόνιση των επιχειρησιακών δεδομένων σε χάρτες και παραγωγή γραφημάτων που μπορούν να υποστηρίξουν τη συγκέντρωση απολογιστικών στοιχείων, όπως για παράδειγμα συμβαίνει με τη γεωγραφική κατανομή των πωλήσεων, του κόστους ή της πελατειακής βάσης.
- Υποστήριξη της λήψης των αποφάσεων με τη χρήση εργαλείων αναζήτησης και ανάλυσης που συνδυάζουν τα επιχειρησιακά και τα γεωγραφικά δεδομένα, όπως για παράδειγμα συμβαίνει με το συνολικό σχεδιασμό της εφοδιαστικής αλυσίδας, τη χωροθέτηση εγκαταστάσεων και τη δημιουργία καναλιών διανομής.
Υποστήριξη της Εφοδιαστικής Αλυσίδας
Η Εφοδιαστική Αλυσίδα έχει αναγνωριστεί ως ένα από τα πεδία εφαρμογής των GIS. Υπάρχουν αρκετές υλοποιήσεις γεωγραφικών συστημάτων πληροφοριών GIS για την υποστήριξη της διανομής και των μεταφορών και ιδιαίτερα την επίλυση προβλημάτων δρομολόγησης ή της παρακολούθησης των δρομολογίων. Στα προβλήματα αυτά, η γεωγραφική πληροφορία με τη μορφή ψηφιακών χαρτών είναι σημαντική. Παραδείγματα τέτοιων εφαρμογών είναι ο προγραμματισμός των διανομών, η δρομολόγηση του στόλου, η διαχείριση των μεταφορών, η διαχείριση του οδικού δικτύου, η ανάλυση ατυχημάτων, η διαχείριση και παρακολούθηση του στόλου. Σημαντική επίσης είναι η συνεισφορά των GIS στη διαχείριση των μεταφορών επικίνδυνων φορτίων με οποιοδήποτε μέσο μεταφοράς. Επιπλέον, τα συστήματα GIS μπορούν να βοηθήσουν τα τμήματα δρομολόγησης των επιχειρήσεων, εκτός από τον προγραμματισμό των δρομολογίων, σε θέματα λήψης αποφάσεων επαναδρομολόγησης του στόλου λόγω απρόβλεπτων καταστάσεων. Η γνώση της ακριβούς θέσης του εκάστοτε οχήματος και των κυκλοφοριακών συνθηκών, σε συνδυασμό με τα δεδομένα των παραγγελιών και της θέσης των κοντινότερων πελατών μπορούν να βοηθήσουν τον δρομολογητή, στην εύρεση εναλλακτικής παράδοσης στην περίπτωση που προκύψει κάποιο πρόβλημα κατά τη διάρκεια του δρομολογίου.
Αλλες σημαντικές εφαρμογές των συστημάτων GIS στην υποστήριξη των αποφάσεων της εφοδιαστικής αλυσίδας περιλαμβάνουν θέματα χωροθέτησης εγκαταστάσεων καθώς και ζητήματα σχεδιασμού καναλιών εφοδιασμού και διανομής. Για παράδειγμα, η επιλογή της καταλληλότερης θέσης για ένα αποθηκευτικό κέντρο ή μία παραγωγική εγκατάσταση σε σχέση με την οικονομικότερη διακίνηση των προϊόντων μπορεί να υποστηριχθεί από τη γεωγραφική πληροφορία και τη χρήση των ψηφιακών χαρτών. Ενα άλλο σχετικό παράδειγμα είναι η επιλογή των προμηθευτών με βάση κριτήρια αποστάσεων από τις παραγωγικές εγκαταστάσεις, στην προσπάθεια μείωσης του κόστους μεταφοράς αλλά και του χρόνου διέλευσης (lead time) από τη στιγμή της παραγγελίας. Επιπλέον η απόφαση για αποκεντρωμένη ή κεντρική διαχείριση των αποθεμάτων μίας επιχείρησης μπορεί να υποστηριχθεί με μοντέλα κόστους που βασίζονται στην απόσταση των εγκαταστάσεων από το σύνολο των πελατών σε σχέση με το κόστος των μέσων μεταφοράς και το κόστος τήρησης αποθέματος ανά εγκατάσταση.
Οι εταιρείες λογισμικού, έχοντας αντιληφθεί τη σημασία που μπορεί να παίξει ένα σύστημα GIS στην υποστήριξη των αποφάσεων της εφοδιαστικής αλυσίδας, αλλά και στην παρακολούθηση της λειτουργίας της, έχουν αναπτύξει σχετικές πρόσθετες εφαρμογές που λειτουργούν συμπληρωματικά των κλασσικών γεωγραφικών συστημάτων πληροφοριών. Παρ' όλα αυτά, οι υλοποιήσεις συστημάτων GIS δεν μπορούν πάντοτε από μόνες τους να υποστηρίξουν τις σύνθετες αποφάσεις της εφοδιαστικής αλυσίδας. Συνήθως απαιτείται ο συνδυασμός τους με τη λειτουργικότητα άλλων πληροφοριακών συστημάτων (4), καθώς και ο εμπλουτισμός τους με ειδικά μαθηματικά μοντέλα και αλγόριθμους κατά περίπτωση. Για παράδειγμα, τα παραδοσιακά GIS παρουσιάζουν αδυναμίες επίλυσης των πολύπλοκων προβλημάτων δρομολόγησης καθώς, ακόμα και σήμερα, λίγα πακέτα λογισμικού GIS προσφέρουν ενσωματωμένες προηγμένες μεθόδους επίλυσης των προβλημάτων αυτών, περιοριζόμενες σε αλγορίθμους εύρεσης της συντομότερης διαδρομής. Ετσι, η διανομή και η δρομολόγηση του στόλου των οχημάτων μπορεί να υποστηριχθεί αποτελεσματικότερα από τα GIS μόνο εάν ενσωματωθούν σε αυτά κατάλληλοι αλγόριθμοι για την επίλυση των ειδικών προβλημάτων που αντιμετωπίζονται στην πράξη.
Στις αδυναμίες των γεωγραφικών συστημάτων πληροφοριών για την εφαρμογή τους σε ζητήματα της εφοδιαστικής αλυσίδας είναι η σχετικά περιορισμένη ικανότητά τους να διαχειρίζονται τα δυναμικά δεδομένα, δηλαδή αυτά που μεταβάλλονται χρονικά. Τα GIS υποστηρίζουν κυρίως την ανάλυση δεδομένων για μία συγκεκριμένη χρονική στιγμή ή για μία συγκεκριμένη χρονική περίοδο που η πληροφορία θεωρείται σταθερή, κάτι που όμως δεν συμβαίνει στην πράξη (για παράδειγμα, οι κυκλοφοριακές συνθήκες ή η κατάσταση των μέσων μεταφοράς μεταβάλλεται με το χρόνο). Τα τελευταία χρόνια, έχουν γίνει προσπάθειες και προς την κατεύθυνση της κάλυψης αυτής της αδυναμίας, κυρίως μέσω της σύνδεσης των GIS με το παγκόσμιο δορυφορικό σύστημα GPS (Global Positioning System) καθώς και με τα συστήματα τηλεπικοινωνιών(5).
Αναφορικά με τους ψηφιακούς χάρτες που χρησιμοποιούνται για τον υπολογισμό των δρομολογίων στο πλαίσιο της υποστήριξης των μεταφορών, αυτοί είναι οι διανυσματικοί (vector) χάρτες, καθώς τα λεπτομερή χαρτογραφικά δεδομένα που διαθέτουν επιτρέπουν υπολογισμούς ανάμεσα σε σημεία του χάρτη με βάση πληροφορίες για το οδικό δίκτυο, σε αντίθεση με τους μωσαϊκού τύπου (raster) χάρτες που μπορούν να υπολογίσουν την απόσταση μεταξύ των σημείων μόνο σε ευθεία γραμμή.
Συμπερασματικά
Τα γεωγραφικά συστήματα πληροφοριών διαθέτουν ένα ευρύτατο πεδίο εφαρμογών. Οι πιο συνηθισμένες εφαρμογές τους είναι στη ψηφιακή χαρτογράφηση, στην αποτύπωση των υποδομών οργανισμών τηλεπικοινωνιών, ύδατος και ηλεκτρικής ενέργειας, στη διαχείριση του φυσικού περιβάλλοντος, στη διαχείριση της κυκλοφορίας, αλλά και στην παρακολούθηση των διαδρομών οποιουδήποτε οχήματος. Όσον αφορά την εφοδιαστική αλυσίδα, η χρησιμότητα των GIS έχει αναγνωριστεί σε ποικίλα ζητήματα προγραμματισμού και διαχείρισης. Η παρακολούθηση του στόλου των οχημάτων μίας επιχείρησης για την εκτέλεση της διανομής των προϊόντων είναι η πιο συνηθισμένη εφαρμογή των γεωγραφικών συστημάτων πληροφοριών στο πεδίο των Logistics.
Επιπλέον, αρκετές επιχειρήσεις έχουν γνωρίσει τα πλεονεκτήματα των GIS στο σχεδιασμό ή επανασχεδιασμό της εφοδιαστικής αλυσίδας, στον προγραμματισμό των παραδόσεων και τη δρομολόγηση του στόλου, καθώς και ως εργαλεία παραγωγής εποπτικών αναφορών προς της διοίκηση, χρήσιμων στη λήψη αποφάσεων. Παρόλα αυτά η χρήση των GIS σε θέματα Logistics των Ελληνικών επιχειρήσεων, υστερεί σε σχέση με την υπόλοιπη Ευρώπη. Εάν οι Ελληνικές επιχειρήσεις και οι οργανισμοί επιδιώξουν να γνωρίσουν τη λειτουργικότητα που προσφέρουν τα συστήματα GIS, ενδεχομένως να εντοπίσουν δυνατότητες εφαρμογής τους στην υποστήριξη συγκεκριμένων προβλημάτων που τους απασχολούν και τελικά να μπορέσουν να εκμεταλλευτούν τα πλεονεκτήματα της τεχνολογίας των συστημάτων αυτών, για να βελτιώσουν την απόδοση της εφοδιαστικής τους αλυσίδας.
- Dueker K. J. (1987) Geographic Information Systems and Computer Aided Mapping, Journal of the American Planning Association, 53 (3), 383-390
- Προσαρμογή σχήματος από: ESRI (Environmental Systems Research Institute, Inc.) (1995) ARC/INFO The World's GIS, [Whitepaper], http://www.esri.com
- Σχετικές ιστοσελίδες: http://maps.google.com και http://earth.google.com/
- Gayialis S.P. and Tatsiopoulos I.P. (2004) Design of an IT-driven Decision Support System for Vehicle Routing & Scheduling, European Journal of Operational Research, 152 (2), 382-398.
- Giaglis G.M., Minis I., Tatarakis A., and Zeimpekis V. (2004) Minimizing logistics risk through real-time vehicle routing and mobile technologies, International Journal of Physical Distribution and Logistics Management , 34 (9), 749-764.
* Ο κ. Γκαγιαλής είναι Μηχανολόγος Μηχανικός, στέλεχος του Τομέα Βιομηχανικής Διοίκησης & Επιχειρησιακής Ερευνας του ΕΜΠ. Ειδικεύεται σε θέματα ανασχεδιασμού των επιχειρησιακών διαδικασιών της εφοδιαστικής αλυσίδας και πληροφοριακών συστημάτων διοίκησης.