Καθε μέλος του 6ers.gr μπορεί να γράψει, να ενημερώσει και να διαδώσει ιδέες και πληροφορίες... 
Δευτέρα, 06 Σεπτέμβριος 2010 00:00
Μετά τη μεταπολίτευση και για αρκετά χρόνια οι μεταπτυχιακές σπουδές στα ΑΕΙ της χώρας περιορίζονταν κυρίως στην εκπόνηση διδακτορικών διατριβών και μάλιστα όχι σε μεγάλο αριθμό.
Ελάχιστα τμήματα των ΑΕΙ παρείχαν μεταπτυχιακούς τίτλους. Για τον λόγο αυτό ένας μεγάλος αριθμός αποφοίτων τους πήγαινε στο εξωτερικό –κυρίως στην Αγγλία– για την απόκτηση μάστερ ή/και διδακτορικού. Στη συνέχεια, όμως, άρχισαν να λειτουργούν προγράμματα μεταπτυχιακών σπουδών στα περισσότερα ΑΕΙ της χώρας και το ακαδημαϊκό έτος 2000/01 οι εγγεγραμμένοι για τα προγράμματα απόκτησης είτε μεταπτυχιακού τίτλου είτε διδακτορικού ξεπέρασαν τις 25.000. Τα τελευταία, όμως, 8 χρόνια σημειώθηκε εκρηκτική αύξησή τους και το ακαδημαϊκό έτος 2008/09 υπερδιπλασιάστηκαν.
Με βάση τα στοιχεία της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής (ΕΛΛΣΤΑT, πρώην ΕΣΥΕ), εξετάζουμε στο άρθρο αυτό την αύξηση των μεταπτυχιακών φοιτητών για την απόκτηση μεταπτυχιακού τίτλου και διδακτορικού και στα ΑΕΙ της χώρας και στο σύνολό τους το ακαδημαϊκό έτος 2008/09 σε σχέση με το ακαδημαϊκό έτος 2001. Τα σχετικά στοιχεία δίνονται στο πρώτο μέρος του Πίνακα που παρατίθεται. Στο δεύτερο μέρος του Πίνακα γίνεται ομαδοποίηση των ΑΕΙ και δίνεται η κατανομή των μεταπτυχιακών φοιτητών σε εκείνα στην Αττική, στη Θεσσαλονίκη και στη Λοιπή Χώρα, προκειμένου να δούμε αν σημειώθηκε (και σε ποιο βαθμό) αποκέντρωση των μεταπτυχιακών σπουδών.
Από τον Πίνακα αυτό φαίνεται ότι το 2008/09 σε σχέση με το 2000/01:
– Το σύνολο των μεταπτυχιακών φοιτητών διπλασιάστηκε. Σε όλα τα ΑΕΙ σημειώθηκε αύξηση και σε ορισμένα ο αριθμός τους πολλαπλασιάστηκε. Οι μεγαλύτερες αυξήσεις σημειώθηκαν στα Πανεπιστήμια Θεσσαλίας (6πλασιασμός!), Μακεδονίας (σχεδόν 5πλασιασμός) και Χαροκόπειο και Ιόνιο, (4πλασιασμός). Οι μικρότερες αυξήσεις σημειώθηκαν στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο και στο Πολυτεχνείο Κρήτης.
– Το σύνολο των φοιτητών για μεταπτυχιακό τίτλο (μάστερ) υπερδιπλασιάστηκε. Σε όλα τα ΑΕΙ σημειώθηκε επίσης αύξηση. Οι μεγαλύτερες αυξήσεις σημειώθηκαν στα Πανεπιστήμια Αιγαίου (16πλασισμός!), Θεσσαλίας υπερεπταπλασιασμός. Οι μικρότερες αυξήσεις σημειώθηκαν στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο και στο Πολυτεχνείο Κρήτης.
– Το σύνολο των φοιτητών για διδακτορικό σημείωσε επίσης αύξηση, αλλά μικρότερη από εκείνη των φοιτητών για μεταπτυχιακό τίτλο. Οι μεγαλύτερες αυξήσεις σημειώθηκαν στα Πανεπιστήμια Θεσσαλίας (6πλασιασμός), Θράκης (σχεδόν 5πλασιασμός) και Χαροκόπειο (5πλασιασμός). Η μικρότερη αύξηση σημειώθηκε στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου (μόλις 1%).
Εξαιτίας των μεταβολών αυτών σημειώθηκε μια μικρή αποκέντρωση των μεταπτυχιακών φοιτητών από τα ΑΕΙ της Αττικής και (περισσότερη) από τα ΑΕΙ της Θεσσαλονίκης προς εκείνα της Λοιπής Χώρας. Παρ'Α όλα αυτά, σχεδόν τα 2/3 του συνόλου των μεταπτυχιακών φοιτητών φοιτούσε (ή ήταν εγγεγραμμένοι) στα ΑΕΙ της Αττικής και της Θεσσαλονίκης.
Ο διπλασιασμός των μεταπτυχιακών φοιτητών στην περίοδο 2000-2008 (όταν την ίδια περίοδο ο αριθμός των κανονικών φοιτητών στα ΑΕΙ της χώρας αυξήθηκε μόλις κατά 5%) οφείλεται, ανάμεσα στα άλλα, και στην υποβάθμιση και απαξίωση των πτυχίων τους. Οφείλεται, όμως, και στις υψηλές απαιτήσεις που έχουν τα καλά ξένα πανεπιστήμια στο να δεχτούν ξένους φοιτητές καθώς και στο υψηλό κόστος των μεταπτυχιακών σπουδών στα πανεπιστήμια αυτά.
Πολλά είναι τα ερωτήματα που γεννιούνται από την εκρηκτική αυτή αύξηση των μεταπτυχιακών φοιτητών στη χώρα μας, ιδιαίτερα τα 8 τελευταία έτη:
Πρώτα απ'Α όλα το κρίσιμο ερώτημα είναι η δυνατότητα των υπηρετούντων μελών ΔΕΠ να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις που έχουν οι μεταπτυχιακές σπουδές τόσο σε επίπεδο μάστερ, όσο, και πολύ περισσότερο, σε επίπεδο διδακτορικού.
Ο αριθμός μελών ΔΕΠ έχει αυξηθεί τα τελευταία χρόνια, αλλά, δεδομένου ότι τα ίδια μέλη ΔΕΠ διδάσκουν σε προπτυχιακό και μεταπτυχιακό επίπεδο και επιβλέπουν διδακτορικές διατριβές, εύλογο είναι το ερώτημα αν μπορούν να διαθέσουν τον επιπλέον χρόνο που απαιτείται για τη συχνή επαφή τους με τους μεταπτυχιακούς φοιτητές, ιδιαίτερα για την εκπόνηση των εργασιών τους στο μεταπτυχιακό επίπεδο και, περισσότερο, των διδακτορικών διατριβών.
Σε ό,τι αφορά τα διδακτορικά, τα μέλη ΔΕΠ που μπορούν να εποπτεύουν την εκπόνηση των διατριβών των φοιτητών πρέπει να έχουν φτάσει σε αρκετά υψηλό επίπεδο τόσο σε ό,τι αφορά τη δημοσίευση εργασιών σε αναγνωρισμένου κύρους ξένα επιστημονικά περιοδικά όσο και στην ειδική ικανότητα που απαιτείται για την καθοδήγηση των φοιτητών σ'Α όλη τη διάρκεια των σπουδών τους (στη Γαλλία για να έχει ένα μέλος ΔΕΠ ή στέλεχος εθνικού κέντρου ερευνών το δικαίωμα να εποπτεύει μια διδακτορική διατριβή πρέπει να έχει περάσει ειδικές εξετάσεις, habilitation). Το ερώτημα που τίθεται για το θέμα αυτό είναι: υπάρχει σε όλα τα ΑΕΙ της χώρας ο απαιτούμενος αριθμός αυτού του επιπέδου μελών ΔΕΠ;
Τελικά, φυσικά, το επίπεδο τόσο των μεταπτυχιακών τίτλων όσο και των διδακτορικών τα οποία δίνει το καθένα από τα ΑΕΙ της χώρας θα κριθεί από το αν και κατά πόσο οι μεν κάτοχοι μάστερ μπορούν να ανταγωνιστούν για την κατάληψη θέσεων εργασίας με κατόχους των ίδιων τίτλων ξένων πανεπιστημίων, των δε διδακτόρων αν και κατά πόσο οι ερευνητικές τους εργασίες γίνονται δεκτές σε ξένα επιστημονικά περιοδικά αναγνωρισμένου κύρους καθώς και αν μπορούν, με βάση αξιοκρατικά κριτήρια και όχι τα γνωστά ελληνικά «μέσα», να ανταγωνιστούν διδάκτορες καλών ξένων πανεπιστημίων για την κατάληψη θέσεων διδακτικού προσωπικού στα ΑΕΙ ή ερευνητικού προσωπικού στα ερευνητικά κέντρα της χώρας.
Πέρα, όμως, από τα προβλήματα διδακτικού προσωπικού υπάρχει και το μέγα πρόβλημα της υποχρηματοδότησής των ΑΕΙ από τον τακτικό προϋπολογισμό και το πρόγραμμα δημόσιων επενδύσεων (την οποία συνεχώς τονίζουν οι πρυτάνεις τους) καθώς και η, στενά συνδεδεμένη με αυτό, ανεπάρκεια της υλικοτεχνικής και κτιριακής υποδομής τους. Και το πρόβλημα αυτό θα καταστεί οξύτερο το τρέχον και τα αμέσως επόμενα έτη λόγω της δημοσιονομικής κρίσης που μαστίζει τη χώρα.
Πριν κλείσουμε το άρθρο αυτό θα θέλαμε να σημειώσουμε ότι ορισμένα ΑΕΙ, παραβιάζοντας τη σχετική διάταξη του Συντάγματος για δωρεάν παιδεία σε όλες τις βαθμίδες, επιβάλλουν δίδακτρα για τις μεταπτυχιακές σπουδές, τα οποία σε ορισμένες περιπτώσεις φτάνουν το ύψος των διδάκτρων που επιβάλλουν ΑΕΙ σε χώρες της Ευρώπης στις οποίες, όμως, δεν υπάρχει συνταγματική απαγόρευση επιβολής τους. Προς τιμήν τους, όμως, άλλα ΑΕΙ της χώρας μας έχουν απορρίψει κάθε ιδέα επιβολής διδάκτρων. Το ερώτημα που τίθεται είναι: Επιτρέπεται η κατ'Α επιλογή τήρηση των διατάξεων του Συντάγματος;
*Ο Μανόλης Γ. Δρεττάκης είναι πρώην αντιπρόεδρος της Βουλής, υπουργός και καθηγητής.